In Rotterdam was ons doel het Fotomuseum en met name de tentoonstelling van de Amerikaanse fotograaf Nicolas Nixon. Hij begon halverwege de jaren 70 met het fotograferen van zijn vrouw met haar drie zussen. In de beginjaren waren de zussen tussen de 25 en 15 jaar oud. Daarna is hij ieder jaar een foto blijven maken van de zusjes. Steeds gegroepeerd in dezelfde volgorde.

Een fascinerend beeld van vier mooie vrouwen, door de jaren heen ouder wordend, de blik in de ogen veranderend. Je vraagt je af: wat is er allemaal gebeurt in hun levens? Dat vertelt het verhaal van de foto’s niet.

Vooral omdat de vrouwen van mijn leeftijd zijn vind ik dit een boeiende en confronterende reis door hun levens.

Na het bekijken van de tentoonstelling liepen we door naar Hotel New York,  het voormalig kantoor van de Holland Amerika Lijn. Een prachtig, stijlvol gebouw, zowel de buitenkant  als binnen.

Het contrast met het ernaast staande, hoogste gebouw van Nederland, de Montevideotoren is erg groot.

Eind 1957  vertrok ons gezin met een soortgelijk schip, vanaf deze plek naar Zuid Afrika. Het was een Engels schip, ik kon me maar niet herinneren hoe het schip heette, maar nu ik dit logje schrijf schiet het me ineens weer te binnen:  The Union Castle.   

Het is een nostalgisch restaurant, en het staat vol met zaken die aan die goede oude tijd herinneren.

Zoals deze schattige koffertjes, waar kleine meisjes, zoals ik vroeger was, heel blij mee te maken zijn.

En grappige blikken mannetjes met koffertjes. Te koop voor weinig geld.

Voor wie geïnteresseerd is in Fotografie en met name portretfotografie, bezoek de tentoonstelling in het Fotomuseum, het is er nog tot 28 maart. Je kunt er vlakbij parkeren, buiten als je een chipknip hebt, en in de parkeergarage met creditcard of gewoon geld. En daarna zeker even in Hotel New York koffie drinken of lunchen (of een high tea) en even uitkijken over het water naar de Zwaan en de bijzondere skyline van Rotterdam.

Ik heb tussen de vijftienhonderd en tweeduizend dia’s in magazijnen staan. Gemaakt vanaf 1972, toen ik mijn eerste spiegelreflex kocht, tot begin 2001 toen ik de eerste digitale camera kocht.
De camera had ik altijd bij me, en ik fotografeerde alles en iedereen. Ik experimenteerde er flink op los. Zo heb ik enorm veel foto’s uit de periode van 1972-1974. Daarna werd het ietsjes minder wegens geen geld. In de jaren vóór 1974, toen ik nog thuis woonde, waren mijn broertjes en hun vriendjes, mijn en ouders en grootmoeders, mijn collega’s, mijn hond, de omgeving waar ik woonde, Zaandijk, en waar ik werkte, Amsterdam, de onderwerpen waar ik uit kon kiezen.

Een tijdje terug kocht ik een Ion dia-scanner en nu ik thuis zit met een griepje heb ik die maar eens uit de doos gehaald, de software geïnstalleerd en een paar dia’s ingescand. Ik heb een doosje met enkele losse dia’s thuis liggen, de vele magazijnen staan nog in mijn flat, bijgaande foto’s komen uit het doosje.

Het valt me enigszins tegen, de kwaliteit van de dia moet erg helder zijn, geen grote contrasten hebben, en dan komt er een redelijk resultaat uit. Ik vraag me af of het opnieuw fotograferen van een geprojecteerde dia, of het inscannen van een afdruk van een dia, niet tot betere resultaten zou leiden.

In 1974 verhuisde ik naar Slovenië. Het is een mooi land, lijkt een beetje op Oostenrijk. Waarbij Oostenrijk, in de tijd dat ik in Slovenië woonde, in schril contrast stond met Slovenië qua levenstandaard. Wat duidelijk te zien was in de steden en dorpjes. Ik woonde er in het Tito tijdperk, toen Slovenië nog een republiek van Joegoslavië was. De eerste jaren woonden we in de hoofdstad Ljubljana, later, het laatste jaar, woonden we in Trzisce, een dorpje in het oosten van Slovenië. Een  dorpje met iets van vijfhonderd *) inwoners, een kerk, een kroeg,  een kruideniertje en een school. Het lag in een dal, omgeven door heuvels (bergen zeggen wij in Nederland).

We woonden er iets minder dan een jaar.  Toen de winter inviel viel er een dik pak sneeuw. Bij de eerste vlokken viel de stroom al uit. De lokale bevolking schakelde over op olielampen en kookte op houtkachels waar een bak met water in geplaatst werd die voor een constante voorraad heet water zorgde. Wij hadden niets van dat alles. In de stad maakten we wel eens een uurtje stroomuitval mee, maar veel erger werd het niet. Wij waren dus niets gewend. En daar zaten we dan met een electrische boiler, een electrisch fornuis, gelukkig wel een kolenkachel maar geen olielampen. De stroomuitval duurde acht dagen. Toen begon alles ineens weer te werken. Om na een dag weer gedurende een week stil te vallen. Daarna konden we onze vriezer leeg halen en alles koken en braden. En eindelijk weer eens lekker douchen en het huis stofzuigen en eten koken.

In de zomer van 1980, Tito was inmiddels na een lange doodstrijd, overleden, verhuisden we naar Nederland.

*) Ik zie op Wikipedia dat het er in 2002 198 waren, misschien waren het er in 1979 ook wel 150 in plaats van 500!

Als ik mijn dia’s allemaal hier heb zal ik er eens vaker een paar dia’s uitpikken om te scannen en te laten zien.

Mijn moeder overleed in 2002. Hier was ze een jaar of twintig.

Ik ben weer een beetje bezig met graven in de oude doos. Een tijdje geleden heb ik een groot aantal hele oude foto’s ingescand.

Ik kreeg toch een beetje een dejà vue gevoel bij het zien van het zelfportret hieronder. Even gezocht en ja, ik heb het wel eens eerder gedaan.

In 1974 op precies te zijn. In dat jaar heb ik ongelooflijk veel gefotografeerd, voor het analoge tijdperk zeker. Ook het jaar waarin ik trouwde en verhuisde naar het buitenland.

Ik heb misschien wel eens laten vallen dat ik mijn lagereschooltijd in Zuid Afrika doorbracht. We streken in december 1957 neer in het dorpje Sasolburg. Dit was een soort nederzetting, gesticht in 1954, om huisvesting te bieden aan de werknemers van de Sasolfabriek.

Sasolburg is een industriestad in de Zuid-Afrikaanse provincie Vrijstaat. Sasolburg telt ongeveer 84.000 inwoners. Sasolburg is in 1954 gesticht als vestigingsplaats van Sasol, de Suid-Afrikaanse Steenkool-, Olie- en Gasmaatskappy. De blanke bevolking van Sasolburg is grotendeels Afrikaanstalig, de zwarte bevolking spreekt grotendeels Sesotho. (Wikipedia)

De fabriek had twee schoorstenen toen wij er in 1957 kwamen wonen. Toen we vertrokken waren het er zes. Het was altijd een markant oriëntatiepunt voor de wijde omgeving. Je zag de witte pijpen al van verre als je bijvoorbeeld naar Johannesburg was geweest. Mijn ouders gingen daar wel shoppen, dat kon toen nog gewoon. In 1998 hebben wij, mijn toenmalige echtgenoot en twee dochters, een rondreis gemaakt door Zuid Afrika. Uiteraard wilde ik als eerste naar Sasolburg, ik was er 34 jaar niet geweest.  Het was één grote teleurstelling. Het was volkomen onherkenbaar. Het enige positieve was dat de bomen nu enorm groot waren geworden, en er veel palmen en grote cactussen groeiden.

De bevolking van Sasolburg was voor een groot deel afkomstig uit Europa, in onze straat woonden Nederlandse gezinnen, Duitsers, Italianen, Portugezen, Britten. En natuurlijk was de oorspronkelijke blanke bevolking ook alles behalve oorspronkelijk. Ze waren er alleen iets langer dan wij. De zwarten die er woonden, waren in dienst bij de blanken, als huishoudster of tuinman of voor de gemeente en het bedrijfsleven en woonden over het algemeen bij de gezinnen, net als onze hulp.

Het was in de tijd van de apartheid, en de zwarte bevolking diende als gemak voor de blanke minderheid. Wij hadden ook een zwarte huishoudster. Ze woonde in een klein huisje op het erf achter ons huis . Ze hoefde alleen maar iedere dag het huis schoon te maken en wat te helpen met de was, mijn moeder deed de rest. Ze werd niet uitgebuit, althans zo zagen wij dat toen.  Ze heette Elisabeth en in 1963 kreeg ze een dochter die ze de naam Geertruida gaf. Zo heette mijn moeder namelijk.

Mijn vader werkte als werktuigbouwkundig ingenieur bij de Sasolfabriek.  Ik doorliep de gehele basisschool in Sasolburg, zeven klassen en droeg een marroon (bordeauxrood) schooluniform. Ook mijn oudere zusje en later jongere broertje gingen daar naar school. Mijn jongste broertje werd in 1960 in Vereeniging geboren. Het was een goede tijd. In 1964 kwam de gehele familie weer terug en gingen we wonen in het koude, winderige Delfzijl, in een nog heel benepen Nederland waar ik alles vreselijk klein vond en waar ik in eerste instantie zeer ongelukkig was.

Deze klassenfoto is van ik denk 1963. Hoe de jongens allemaal heetten weet ik niet meer, ik weet nog maar een paar namen. De jongen die z’n tong uitsteekt heet Braganza.  Die tussen mij en Lidia was Leon. En die tussen Amanda en Elsa heet Jacco, met hem heb ik veel later nog wel contact gehad, hij werd purser voor de Zuid Afrikaanse luchtvaartmaatschappij.

Alle meisjes waren mijn vriendinnen behalve Elsa. Elsa was een bully, ze kneep je als je even niet oplette, of gaf je een stomp. Haar vader was dokter. Ik denk dat Elsa in een eerder leven kampbewaarder is geweest. L inda kon heel mooi schrijven. Het dorp was nog klein toen, en we woonden allen bij elkaar in de buurt.  Op een mooie dag eind November 1963 brachten we een dag door op de boerderij van de jongen rechts van juffrouw du Plessis.  Er brak een hevige regenbui uit ’s middags. We waren allen doorweekt, maar dat gaf niks want even later droogde de zon ons weer. Het was de dag na de moord op president Kennedy.

Enfin, hoe kom ik hier zo op? Op het weblog van FrankiePebbles maakte ik tegen Mack een opmerking over auto’s. Mack is nogal een autofan, of moet ik zeggen Alfafan, en ik gebruikte daarbij het woord waffers. Mijn vader gebruikte dit woord in Zuid Afrika en daarna ook (zoals we veel woorden bleven gebruiken, ook het woord kamstig blijven we trouw – betekenis:  ‘zogenaamd’, niet echt, zo moest ik bijvoorbeeld, altijd ‘kamstig’ net naar de wc als er moest worden afgewassen) als hij het had over auto’s met nogal een statuswaarde. Amerikaanse sleeën met vleugels en andere overbodige onzin. Mijn vader hield daar wel van, maar deed er niet aan mee. Wij hadden een Ford Zephyr. In het geheel niet waffers.

Op zoek naar de correcte betekenis kwam ik bovenstaande betekenis tegen. Het woord waffers betekent dus ‘protserig’, aanstellerig, overdreven. Wat mijn naam daar bij de beschrijving doet ontgaat me.

Het OIL in het kenteken, betekende gewoon oil, olie dus, dit was het kenteken van Sasolburg, aangezien de fabriek olie uit steenkool vervaardigde.  Het kenteken van Johannesburg begon met JT (Johannesburg – Transvaal).

Kennelijk was het die tijd nog wel mode om even bij de auto te poseren. Hier sta ik bevallig tegen de Ford Zephyr, op de foto hieronder mijn zus. Mijn vader en broertje lopen ernaar toe. Ik moet de foto gemaakt hebben want we waren met ons vieren met vakantie in Transvaal, het Krugerpark onder andere.  M’n moeder was thuis gebleven, m’n jongste broertje was nog te klein)

Er ging ook een luik Zuid Afrika open.  Het was een wafferse tijd, een goede jeugd. Zonder zorgen en de zon scheen altijd.

De jeugd verzamelde zich tegen de avond (de zon gaat er stipt om half zeven onder) in de straat en dan gingen we druiven jatten bij buren uit de tuinen, of perziken en abrikozen.  Gewoon voor de sport want het meeste hadden we zelf ook in de tuin.

Ach ja, die goeie ouwe tijd….

1928 – 2008

Je hebt vast zitten kijken op deze foto waar zich de huisdieren bevinden. Nee, die zijn er niet. Dit zijn moerbeibladeren en moerbeivruchten. Vroegah, toen had ik zijderupsen. Ik moet zeggen ik ‘hield’ zijderupsen.

Het waren forse, witte rupsen. Hoe ik eraan kwam en iedereen er aan kwam, want we deden allemaal in zijderupsen als tien – twaalf-jarigen, ik heb geen idee. Dat is in vergetelheid geraakt. We hielden ze in schoenendozen met deksel erop met daarin gaatjes geprikt. Tegenwoordig zouden de dierenwinkels ongetwijfeld prachtige bakken speciaal voor zijderupsen maken. Maar wij deden het met schoenendozen.

De zijderupsen sponnen lichtgele coconnetjes. Daar deden we verder niets mee. We wonden die coconnetjes niet af en we verkochten de zijde niet. Wat we wel deden is moerbeibladeren verzamelen voor onze rupsen. Dat is wat ze aten, moerbeibladeren is voor zijderupsen als bamboe is voor panda’s. Wij hadden in onze tuin een klein moerbeiboompje. Te klein om mijn rupsen te voeden. Ik trok dus bladeren van de moerbeiboom van een buur elders in ons Zuid Afrikaanse dorp. Ik deed het iedere keer van een andere tak, dan groeide de boom niet scheef en viel het niet op. De boom stond aan de rand van de tuin en naast die tuin liep een paadje, een doorgangetje. Iedere keer als ik er langs liep trok ik er een stuk of vijf bladeren af.

Helaas hadden de zijderupsen vijanden, kleine vijandjes die desondanks zorgden voor dood en verderf. Ik rook het al als ik de doos opende. De mieren waren gekomen. De mieren vielen de rupsen aan en het was einde verhaal.

Deze bladeren trok ik vandaag van een andere boom die in Dordrecht staat. De vruchtjes worden door de vogels opgegeten. Van rupsen geen spoor.

Ik ben aan het opruimen. Tussen de mappen met van-alles-en-nog-wat vind ik een paar verloren mapjes negatieven. Ik zoek de negatief-map op en stop de strookjes in de daarvoor bedoelde tasjes. Ook mijn vaders oude negatieven zitten daar nu in. Wat zijn het er veel. En dan heb ik het nog niet over de vele dozen vol dia’s. Duizenden zijn het. Zowel mijn vader als ik waren verslaafd aan het fotograferen, en hadden beiden iets van een archivaris. Mijn vader schreef alle belangrijke zaken in zijn agenda’s. Het weer, de boeken die hij las, de films en voorstellingen die hij bezocht. De geboorten van zijn kinderen. De prijzen van de aanschaffen en zijn salaris. Ik heb zijn agenda’s vanaf 1939 hier liggen. Zelf kan ik er ook wat van, ik heb vele dagboeken vol hartzeer neergepend. In tijden dat het goed met me ging kwamen de dagboeken pas na een paar jaar vol, als het slecht ging had ik wel vijf dagboeken in één jaar nodig!
Zo’n verhuizing is een sentimental journey. Een heel leven glijdt weer door je vingers, en niet alleen dat van mij maar ook voor een deel van dat mijn ouders. En van mijn kinderen.

Long and Winding Road behind me but Forever Young

When I was younger, so much younger than today, (ja ik zit nu toch in de liedjes) dacht ik dat ik in het jaar 2000 (magisch getal destijds) oud en verdord en achter de geraniums zou zitten. Of met een schare kleinkinderen aan mijn voeten, op een schommelstoel op de veranda. (Al naar gelang mijn stemming). Want dan was ik al 49, en dan was je leven eigenlijk al voorbij.

Nu acht jaar later dan dat magische 2000, kan ik zeggen dat ik meer leef dan ik ooit geleefd heb. Omdat het mag, omdat het kan, omdat ik mezelf kan zijn en mág zijn en mezelf oké vind!

Toen we samen honderd jaar oud waren vonden we elkaar, beiden nog in een moeizame relatie. en nu staat de deur voor ons open. We gaan ervoor. Ik ben gelukkig, hij is gelukkig, we zijn samen gelukkig èn inmiddels 117 jaar oud!

Soms ben je wat emotioneel en sentimenteel, en na deze ontboezemingen beloof ik dat ik voortaan weer gewoon foto’s plaats en mijn mond houd.

Foto gemaakt door Hennie op een van onze Schier vakanties samen.

Geluk, bedacht ik me vanmiddag toen ik hier liep, is rust. Rust, harmonie. Geen zorgen. Vrede. Kunnen genieten van de wereld om je heen. In dit bosje liep ik vroeger vaak. Ik woonde er vlakbij. We lieten er de hond uit. De kinderen gingen mee op hun fietsjes, op hun rolschaatsen of op de skippy-bal. Daarvoor in de buggy. Als ik er nu weer loop daalt er een rust op me neer. Ik voel weer de vrede van toen. Een kinderlijk gevoel van geluk. Vertrouwen in de wereld in de mensen om me heen. Als dat allemaal geschonden wordt, als de vertrouwd persoon de wolf in schaapskleren blijkt, de vijand wordt, wordt het nooit meer zoals voorheen. Ook al komt alles weer goed, is er grote liefde en harmonie, het kinderlijk naïeve geluk is voor altijd verloren.
Tot ik mij omringd voel door de bomen van toen. Diep inademen en de ogen sluiten. Ja, toen was geluk heel gewoon.