Naar aanleiding van een opmerking van Mack naar aanleiding van deze foto,  dat hij dit zo nooit zo zag, begon er een discussie over wat de werkelijkheid is.

Ik verplaatst die vanaf dit logje maar even naar hier.

Ik vind dat wel een goeie vraag, wat de werkelijkheid is. Aan de andere kant, als de camera gelijk had zouden we de foto ook weer anders moeten zien, net zoals we de werkelijkheid zien. Dus als een foto precies lijkt op hoe we de werkelijkheid zien, dan is dat juist een teken dat de camera het anders ziet. Nou ja, ik weet niet of ik dit zelf nog snap.

[Mack]

Je ziet op een foto maar een deel van het geheel. Dat deel bepaalt ook de hoeveelheid licht (en kleur) en je gevoel erbij. Toen ik daar stond was (ervoer ik) het geheel lichter. En zag ik dingen die niet op de foto komen. Door de lens zag ik wel wat ik hier zie, zo ongeveer

Een foto is en blijft een impressie. Je probeert in de foto te leggen wat je erbij voelt, of ik moet zeggen, ik probeer dat. Omdat je op een foto dus maar een klein deel ziet, en dus alleen met je ogen bepaalt wat het met je doet, geen geuren ruikt, geen geluiden hoort, geen wind of zon voelt. Ik maak vaak een foto, en denk, wow, dat is het helemaal. Dan kijk ik het later terug en mis ik er zoveel in dat ik erbij voelde. Het gevoel dat je krijgt op de plek waar je de foto maakt wordt door zoveel meer zintuigen bepaalt.

En wat de werkelijkheid is??? Die bestaat denk ik niet in z’n algemeenheid. Ieder mens bepaalt z’n eigen werkelijkheid.

[Margo]

Volgens mij komt het juist doordat in z’n algemeenheid iedereen zelf bepaalt wat werkelijkheid is, dat de samenleving steeds verder ont-waard is. Moraal is een zaak van het individu geworden en daarmee is het cement in de samenleving vergruizeld.

[Hans Peter]

Maar wat is dan het alternatief? Dat we de werkelijkheid door een overheid, een leider, een dictator laten bepalen? Moet moraal dan van bovenaf opgelegd worden? Dan krijg je toestanden als een achter een leider aanlopend volk dat ongeacht wat de leider zegt of doet, de leider volgt. Hij bepaalt immers de moraal??
Nee, dat moet een zaak blijven van het individu. Ieder mens draagt eigen verantwoordelijkheid. We moeten een samenleving kunnen creëren waar die verantwoordelijkheid met verantwoording gedragen wordt. Met verstand en mededogen dus.

[Margo]

Het alternatief is dat we weer herbronnen. Weer herontdekken wat onze moraal inhoudt en inzicht daarin hebben we in loop van vele eeuwen verworven vanaf de Griekse/Romeinse oudheid, met joodse en christelijke tradities aangevuld, en met invloeden vanuit humanisme. Met kennis en inzicht over de natuurlijke drijfveren van de mens en wat goed en niet goed is. Dat heeft een kern van een beperkt aantal morele waarden opgeleverd.
Dat is met de Verlichting en de daaropvolgende Romantiek en helemaal met jaren 60 steeds meer vergeten, want het individu is op een huizenhoog voetstuk geplaatst. Oordelen over anderen mocht niet meer, en ieder maakte zelf wel uit wat goed en fout was. Daarmee is het collectieve stelsel van waarden en normen uitgehold en het moreel besef verschraalt. Met als gevolg doorgeschoten individualisme. Minder gemeenschapszin, integriteitsschendingen, verhuftering en schraapzucht van hoog tot laag, maar vooral kwalijk in de top, vanwege de voorbeeldrol.
Het alternatief is dus gewoon terug naar de bronnen en kinderen weer vormen met een geweten (de bewaarplaats van de moraal). En dat vergt daarna een levenlang onderhoud en inspanning en moet ook weer doorgegeven worden aan de volgende generatie.
Jij bent nog steeds het produkt van jaren 60 generatie. De idealen daarvan hebben allang hun grenzen bereikt.

[Hans Peter]

Nou, dat kan allemaal wel, maar hoe wil je dat in de praktijk brengen? Hoe vorm jij je kind met een geweten? Vergeet je even de invloed van buitenaf?

[Margo]

Dit wordt een beschouwend logje, ook al zou je dit na het zien van de foto niet denken. In 2008 ben ik voor de derde keer van mijn leven gaan samenwonen. De eerste keer ging na anderhalf jaar mis. De tweede keer na vijfentwintig jaar. Drie keer is scheepsrecht, dus dit houden we vol tot de dood er op volgt. Dat klinkt dramatischer dan het is, want het is vooral leuk. We houden van elkaar, we passen goed bij elkaar, we hebben hetzelfde temperament en gevoel voor het leven. We houden (globaal gezien) van dezelfde dingen en hebben dezelfde interesses. Er staan veel dubbele boeken in de boekenkast.

Bij het samenvoegen van twee huishoudens schaften we nieuw huisraad aan en voor wat betreft de rest kozen we voor het beste uit beide huishoudens. En we hielden beiden waar we aan gehecht zijn. Of waar we goed mee uit de voeten kunnen.

Een voorbeeld zie je hierboven. Het linker dunschillertje heb ìk ingebracht. Het rechter, armoedige schillertje komt van Jan. Je zou denken dat hij wel een gat in de lucht zou springen omdat hij eindelijk een fatsoenlijk schillertje van het gerenomeerde merk Tupperware mag gebruiken. Maar nee, als meneer de piepers schilt pakt hij zijn eigen mesje. Eigenwijs. Ook pakt hij, als hij het vlees snijdt zijn eigen botte mes. Hij beweert dat die scherper is. Maar het feit alleen al dat hij deze regelmatig met zijn messenslijper moet scherpen zegt genoeg. Ik hoef dat nooit, met mijn mes. Ik hèb niet eens een messenslijper!

Ik ben aan het opruimen. Tussen de mappen met van-alles-en-nog-wat vind ik een paar verloren mapjes negatieven. Ik zoek de negatief-map op en stop de strookjes in de daarvoor bedoelde tasjes. Ook mijn vaders oude negatieven zitten daar nu in. Wat zijn het er veel. En dan heb ik het nog niet over de vele dozen vol dia’s. Duizenden zijn het. Zowel mijn vader als ik waren verslaafd aan het fotograferen, en hadden beiden iets van een archivaris. Mijn vader schreef alle belangrijke zaken in zijn agenda’s. Het weer, de boeken die hij las, de films en voorstellingen die hij bezocht. De geboorten van zijn kinderen. De prijzen van de aanschaffen en zijn salaris. Ik heb zijn agenda’s vanaf 1939 hier liggen. Zelf kan ik er ook wat van, ik heb vele dagboeken vol hartzeer neergepend. In tijden dat het goed met me ging kwamen de dagboeken pas na een paar jaar vol, als het slecht ging had ik wel vijf dagboeken in één jaar nodig!
Zo’n verhuizing is een sentimental journey. Een heel leven glijdt weer door je vingers, en niet alleen dat van mij maar ook voor een deel van dat mijn ouders. En van mijn kinderen.

Ik kan me niet heugen dat ik ooit eerder, om twaalf uur ’s nachts buiten, mijn verjaardag begon te vieren. De hele avond zaten wij op het balkon, te discussiëren over het leven, en dat erna, de liefde en nog veel meer. De wijn hielp mee. Met ons tweeën dronken wij een fles leeg! De volgende dag brachten wij door in de tuin met de kinderen + aanhang en kleinkinderen. Tegen het eind van de middag legden wij wat stukjes vlees op de barbecue.
Het was lang geleden dat ik mijn verjaardag zo uitgebreid vierde. De laatste jaren brachten vriendin Hennie en ik een week in mei op Schiermonnikoog door. Ook erg gezellig! Volgend jaar weer, maar dan iets eerder, Hennie?

Misschien is deze foto wat flets, of juist te donker. Ik zit op het balkon en zie het niet zo goed!