Naar aanleiding van een opmerking van Mack naar aanleiding van deze foto,  dat hij dit zo nooit zo zag, begon er een discussie over wat de werkelijkheid is.

Ik verplaatst die vanaf dit logje maar even naar hier.

Ik vind dat wel een goeie vraag, wat de werkelijkheid is. Aan de andere kant, als de camera gelijk had zouden we de foto ook weer anders moeten zien, net zoals we de werkelijkheid zien. Dus als een foto precies lijkt op hoe we de werkelijkheid zien, dan is dat juist een teken dat de camera het anders ziet. Nou ja, ik weet niet of ik dit zelf nog snap.

[Mack]

Je ziet op een foto maar een deel van het geheel. Dat deel bepaalt ook de hoeveelheid licht (en kleur) en je gevoel erbij. Toen ik daar stond was (ervoer ik) het geheel lichter. En zag ik dingen die niet op de foto komen. Door de lens zag ik wel wat ik hier zie, zo ongeveer

Een foto is en blijft een impressie. Je probeert in de foto te leggen wat je erbij voelt, of ik moet zeggen, ik probeer dat. Omdat je op een foto dus maar een klein deel ziet, en dus alleen met je ogen bepaalt wat het met je doet, geen geuren ruikt, geen geluiden hoort, geen wind of zon voelt. Ik maak vaak een foto, en denk, wow, dat is het helemaal. Dan kijk ik het later terug en mis ik er zoveel in dat ik erbij voelde. Het gevoel dat je krijgt op de plek waar je de foto maakt wordt door zoveel meer zintuigen bepaalt.

En wat de werkelijkheid is??? Die bestaat denk ik niet in z’n algemeenheid. Ieder mens bepaalt z’n eigen werkelijkheid.

[Margo]

Volgens mij komt het juist doordat in z’n algemeenheid iedereen zelf bepaalt wat werkelijkheid is, dat de samenleving steeds verder ont-waard is. Moraal is een zaak van het individu geworden en daarmee is het cement in de samenleving vergruizeld.

[Hans Peter]

Maar wat is dan het alternatief? Dat we de werkelijkheid door een overheid, een leider, een dictator laten bepalen? Moet moraal dan van bovenaf opgelegd worden? Dan krijg je toestanden als een achter een leider aanlopend volk dat ongeacht wat de leider zegt of doet, de leider volgt. Hij bepaalt immers de moraal??
Nee, dat moet een zaak blijven van het individu. Ieder mens draagt eigen verantwoordelijkheid. We moeten een samenleving kunnen creëren waar die verantwoordelijkheid met verantwoording gedragen wordt. Met verstand en mededogen dus.

[Margo]

Het alternatief is dat we weer herbronnen. Weer herontdekken wat onze moraal inhoudt en inzicht daarin hebben we in loop van vele eeuwen verworven vanaf de Griekse/Romeinse oudheid, met joodse en christelijke tradities aangevuld, en met invloeden vanuit humanisme. Met kennis en inzicht over de natuurlijke drijfveren van de mens en wat goed en niet goed is. Dat heeft een kern van een beperkt aantal morele waarden opgeleverd.
Dat is met de Verlichting en de daaropvolgende Romantiek en helemaal met jaren 60 steeds meer vergeten, want het individu is op een huizenhoog voetstuk geplaatst. Oordelen over anderen mocht niet meer, en ieder maakte zelf wel uit wat goed en fout was. Daarmee is het collectieve stelsel van waarden en normen uitgehold en het moreel besef verschraalt. Met als gevolg doorgeschoten individualisme. Minder gemeenschapszin, integriteitsschendingen, verhuftering en schraapzucht van hoog tot laag, maar vooral kwalijk in de top, vanwege de voorbeeldrol.
Het alternatief is dus gewoon terug naar de bronnen en kinderen weer vormen met een geweten (de bewaarplaats van de moraal). En dat vergt daarna een levenlang onderhoud en inspanning en moet ook weer doorgegeven worden aan de volgende generatie.
Jij bent nog steeds het produkt van jaren 60 generatie. De idealen daarvan hebben allang hun grenzen bereikt.

[Hans Peter]

Nou, dat kan allemaal wel, maar hoe wil je dat in de praktijk brengen? Hoe vorm jij je kind met een geweten? Vergeet je even de invloed van buitenaf?

[Margo]