Ik heb misschien wel eens laten vallen dat ik mijn lagereschooltijd in Zuid Afrika doorbracht. We streken in december 1957 neer in het dorpje Sasolburg. Dit was een soort nederzetting, gesticht in 1954, om huisvesting te bieden aan de werknemers van de Sasolfabriek.

Sasolburg is een industriestad in de Zuid-Afrikaanse provincie Vrijstaat. Sasolburg telt ongeveer 84.000 inwoners. Sasolburg is in 1954 gesticht als vestigingsplaats van Sasol, de Suid-Afrikaanse Steenkool-, Olie- en Gasmaatskappy. De blanke bevolking van Sasolburg is grotendeels Afrikaanstalig, de zwarte bevolking spreekt grotendeels Sesotho. (Wikipedia)

De fabriek had twee schoorstenen toen wij er in 1957 kwamen wonen. Toen we vertrokken waren het er zes. Het was altijd een markant oriëntatiepunt voor de wijde omgeving. Je zag de witte pijpen al van verre als je bijvoorbeeld naar Johannesburg was geweest. Mijn ouders gingen daar wel shoppen, dat kon toen nog gewoon. In 1998 hebben wij, mijn toenmalige echtgenoot en twee dochters, een rondreis gemaakt door Zuid Afrika. Uiteraard wilde ik als eerste naar Sasolburg, ik was er 34 jaar niet geweest.  Het was één grote teleurstelling. Het was volkomen onherkenbaar. Het enige positieve was dat de bomen nu enorm groot waren geworden, en er veel palmen en grote cactussen groeiden.

De bevolking van Sasolburg was voor een groot deel afkomstig uit Europa, in onze straat woonden Nederlandse gezinnen, Duitsers, Italianen, Portugezen, Britten. En natuurlijk was de oorspronkelijke blanke bevolking ook alles behalve oorspronkelijk. Ze waren er alleen iets langer dan wij. De zwarten die er woonden, waren in dienst bij de blanken, als huishoudster of tuinman of voor de gemeente en het bedrijfsleven en woonden over het algemeen bij de gezinnen, net als onze hulp.

Het was in de tijd van de apartheid, en de zwarte bevolking diende als gemak voor de blanke minderheid. Wij hadden ook een zwarte huishoudster. Ze woonde in een klein huisje op het erf achter ons huis . Ze hoefde alleen maar iedere dag het huis schoon te maken en wat te helpen met de was, mijn moeder deed de rest. Ze werd niet uitgebuit, althans zo zagen wij dat toen.  Ze heette Elisabeth en in 1963 kreeg ze een dochter die ze de naam Geertruida gaf. Zo heette mijn moeder namelijk.

Mijn vader werkte als werktuigbouwkundig ingenieur bij de Sasolfabriek.  Ik doorliep de gehele basisschool in Sasolburg, zeven klassen en droeg een marroon (bordeauxrood) schooluniform. Ook mijn oudere zusje en later jongere broertje gingen daar naar school. Mijn jongste broertje werd in 1960 in Vereeniging geboren. Het was een goede tijd. In 1964 kwam de gehele familie weer terug en gingen we wonen in het koude, winderige Delfzijl, in een nog heel benepen Nederland waar ik alles vreselijk klein vond en waar ik in eerste instantie zeer ongelukkig was.

Deze klassenfoto is van ik denk 1963. Hoe de jongens allemaal heetten weet ik niet meer, ik weet nog maar een paar namen. De jongen die z’n tong uitsteekt heet Braganza.  Die tussen mij en Lidia was Leon. En die tussen Amanda en Elsa heet Jacco, met hem heb ik veel later nog wel contact gehad, hij werd purser voor de Zuid Afrikaanse luchtvaartmaatschappij.

Alle meisjes waren mijn vriendinnen behalve Elsa. Elsa was een bully, ze kneep je als je even niet oplette, of gaf je een stomp. Haar vader was dokter. Ik denk dat Elsa in een eerder leven kampbewaarder is geweest. L inda kon heel mooi schrijven. Het dorp was nog klein toen, en we woonden allen bij elkaar in de buurt.  Op een mooie dag eind November 1963 brachten we een dag door op de boerderij van de jongen rechts van juffrouw du Plessis.  Er brak een hevige regenbui uit ‘s middags. We waren allen doorweekt, maar dat gaf niks want even later droogde de zon ons weer. Het was de dag na de moord op president Kennedy.

Enfin, hoe kom ik hier zo op? Op het weblog van FrankiePebbles maakte ik tegen Mack een opmerking over auto’s. Mack is nogal een autofan, of moet ik zeggen Alfafan, en ik gebruikte daarbij het woord waffers. Mijn vader gebruikte dit woord in Zuid Afrika en daarna ook (zoals we veel woorden bleven gebruiken, ook het woord kamstig blijven we trouw – betekenis:  ‘zogenaamd’, niet echt, zo moest ik bijvoorbeeld, altijd ‘kamstig’ net naar de wc als er moest worden afgewassen) als hij het had over auto’s met nogal een statuswaarde. Amerikaanse sleeën met vleugels en andere overbodige onzin. Mijn vader hield daar wel van, maar deed er niet aan mee. Wij hadden een Ford Zephyr. In het geheel niet waffers.

Op zoek naar de correcte betekenis kwam ik bovenstaande betekenis tegen. Het woord waffers betekent dus ‘protserig’, aanstellerig, overdreven. Wat mijn naam daar bij de beschrijving doet ontgaat me.

Het OIL in het kenteken, betekende gewoon oil, olie dus, dit was het kenteken van Sasolburg, aangezien de fabriek olie uit steenkool vervaardigde.  Het kenteken van Johannesburg begon met JT (Johannesburg – Transvaal).

Kennelijk was het die tijd nog wel mode om even bij de auto te poseren. Hier sta ik bevallig tegen de Ford Zephyr, op de foto hieronder mijn zus. Mijn vader en broertje lopen ernaar toe. Ik moet de foto gemaakt hebben want we waren met ons vieren met vakantie in Transvaal, het Krugerpark onder andere.  M’n moeder was thuis gebleven, m’n jongste broertje was nog te klein)

Er ging ook een luik Zuid Afrika open.  Het was een wafferse tijd, een goede jeugd. Zonder zorgen en de zon scheen altijd.

De jeugd verzamelde zich tegen de avond (de zon gaat er stipt om half zeven onder) in de straat en dan gingen we druiven jatten bij buren uit de tuinen, of perziken en abrikozen.  Gewoon voor de sport want het meeste hadden we zelf ook in de tuin.

Ach ja, die goeie ouwe tijd….